Yakisugi | Shou Sugi Ban uit Japan: verkoold en veredeld hout voor stijlvolle houten gevelbekleding voor binnen en buiten. Ontdek hoe het traditionele brandproces werkt, de speciale eigenschappen van gecarboniseerd hout, de voordelen van Yakisugi en hoe de zwart gecarboniseerde gevels worden gebruikt in moderne architectuur.
Shou Sugi Ban is een traditionele Japanse methode om hout te verduurzamen. In dit proces wordt het houtoppervlak verkoold door gecontroleerde verbranding, waardoor het resistenter wordt. De Shou-Sugi-Ban/Yakisugi methode dankt zijn naam aan de sikkelspar, ook bekend als Japanse ceder, die in Japan “Sugi” wordt genoemd. De term yaki betekent “gegrild” of “verkoold”, terwijl ban “plank” betekent.
Hoewel de Yakisugi-techniek al eeuwenlang in Japan wordt gebruikt, raakte deze een tijdlang in de vergetelheid. In de afgelopen jaren is Shou Sugi Ban herontdekt door architecten, ontwerpers, particuliere klanten en houtbouwbedrijven.
Dankzij hun unieke uiterlijk, hoge duurzaamheid en duurzame productie worden gecarboniseerde houten gevels nu steeds populairder in Europa en de rest van de wereld.
Wetenschappelijke studies hebben aangetoond dat bepaalde houteigenschappen, zoals weerbestendigheid en brandwerendheid, duurzaam worden verbeterd met behulp van Shou Sugi Ban. Universiteiten, technische hogescholen en ervaren wetenschappers testen regelmatig de kwaliteit van het verkoolde hout en doen voortdurend onderzoek naar de verdere ontwikkeling en optimalisatie van specifieke eigenschappen.
Wij bouwen aan de toekomst. Met duurzame maatregelen zoals traditionele diepe verkoling volgens Yakisugi, veranderen we onze verkoolde houtsoorten in duurzame, innovatieve natuurlijke producten – voor een mooiere toekomst.
De Yakisugi-methode komt oorspronkelijk uit Japan, waar men vele eeuwen geleden ontdekte dat houten gebouwen die al door brand waren beschadigd, veel brandbestendiger waren in het geval van een nieuwe brand.
Een van de bekendste voorbeelden hiervan is de Hōryū-ji tempel in de Japanse prefectuur Nara: bij een grote brand zo’n 1300 jaar geleden werd de tempel wel beschadigd door de vlammen, maar niet verwoest. De vuurbestendige houten gevel van de tempel, die na deze brand verkoold was, overleefde verschillende branden in de eeuwen daarna relatief ongeschonden.
Het idee achter “Shou Sugi Ban” kan worden beschreven aan de hand van de Japanse filosofie van Wabi Sabi. Wabi Sabi is een artistiek concept voor de perceptie van schoonheid en beschrijft de transformatie van het oorspronkelijke naar het volwassene.
Mosachtige rotsen en bomen, met gras begroeide daken, lichte roest op een tinnen dak… dit zijn allemaal symbolen van het schoonheidsideaal volgens Wabi Sabi.
Het gaat over pure schoonheid verborgen in een schelp, eenvoud, originaliteit en natuurlijke transformatie in de loop der tijd.
Shou Sugi Ban is precies dat: tijdens het traditionele carboniseren wordt het houtoppervlak op natuurlijke wijze verkoold, waardoor het verandert in een designelement met een sterk karakter en een buitengewone structuur – gevormd door het element vuur.
Niet voor niets wordt verkoold hout vaak beschreven met termen als “alligatorhuid” of “zijdehout”. Dat komt omdat het zachte, fluweelachtige gevoel en de karakteristieke uitstraling van het houtoppervlak lijken op de huid van een krokodil en ook kunnen doen denken aan fijn leer.
Door het zwarte, verkoolde houtoppervlak vervolgens af te borstelen, worden de houtnerf, de structuur en de kleur van de onderliggende houtlaag in hun natuurlijke schoonheid onthuld. In de loop der jaren verandert de bovenlaag van hout van uiterlijk door de invloed van weer en wind, waardoor een esthetisch patina ontstaat.
In dit transformatieproces gaan vuur, hout en natuur een bijzondere symbiose aan.
Hout dat op traditionele wijze is gecarboniseerd volgens de Japanse Shou-Sugi-Ban methode ziet er niet alleen prachtig uit – het heeft ook talloze voordelen bij gebruik!
Het duurzame bakproces maakt het hout extreem duurzaam zonder het gebruik van fossiele brandstoffen of chemicaliën. Dankzij hun lange duurzaamheid zijn gecarboniseerde houtsoorten ideaal voor gebruik buitenshuis: de zwarte gecarboniseerde gevels zijn zeer onderhoudsarm en gemakkelijk schoon te maken! Het hout kan ook op verschillende manieren binnenshuis worden gebruikt als aantrekkelijke designelementen.
Van de voorbereiding van het hout tot de natuurlijke carbonisatie met zuivere vlam en de zorgvuldige afwerking, de traditionele Shou Sugi Ban methode vergt veel tijd, vaardigheid en inspanning. Het beheersen van deze kunst vereist jaren van oefening. Dit maakt traditioneel verkoold hout tot een heel bijzonder product van hoge kwaliteit.
Nee, yakisugi en shou sugi ban beschrijven dezelfde methode. De reden waarom er twee verschillende termen zijn voor de traditionele carbonisatie van het houtoppervlak heeft zijn oorsprong in het oude Japan.
Het schrift ontwikkelde zich daar pas in de 3de-5de eeuw, toen Chinese karakters op de Japanse eilanden werden geïntroduceerd. Omdat de mondelinge uitspraak van Japanse woorden echter erg verschilde van de uitspraak van het Chinese schrift, pasten de Japanners deze karakters gedeeltelijk aan en gaven ze een andere uitspraak (maar een vergelijkbare betekenis).
Dit was ook het geval met Yakisugi/Shou Sugi Ban: Hetzelfde karakter werd door de Chinezen in het Mandarijn anders uitgesproken (Shou Sugi Ban) dan in de oorspronkelijke Japanse taal (Yakisugi).
In het algemeen kan gezegd worden dat hoewel shou sugi ban en yakisugi dezelfde methode beschrijven, de term shou sugi ban meer gangbaar is in het Westen, terwijl yakisugi verwijst naar het Japanse origineel, waarbij het hout van de Japanse ceder uit de cipresfamilie wordt verkoold.
In Europa worden inheemse houtsoorten zoals lariks, spar, accoya en kebbenhout gebruikt voor het zogenaamde Charred Wood (verkoolde hout), vandaar dat “Shou Sugi Ban” hier de meer gebruikelijke term is. Aangezien yakisugi en shou sugi ban hetzelfde beschrijven, kunnen beide termen natuurlijk gebruikt worden.
Yakisugi wordt ook steeds populairder bij architecten en particuliere en commerciële klanten buiten Japan. Er zijn nu wereldwijd verschillende fabrikanten die het zwarte hout met de speciale oppervlaktestructuur zelf carboniseren. Er zijn echter grote verschillen tussen producenten in de productie van verkoold hout!
Dit komt omdat de meeste fabrikanten de originele shou-sugi-ban methode hebben geïndustrialiseerd: In plaats van zorgvuldig met de hand en met een zuivere vlam te branden, carboniseren ze hun hout met de fossiele brandstof gas. Hierdoor gaan niet alleen de wortels van de originele Shou Sugi Ban verloren: In termen van een duurzame toekomst is de industriële gasbrandmethode ook minder milieu- en klimaatvriendelijk dan de traditionele Yakisugi-methode met een zuivere vlam.
Ennobled GmbH ziet af van dit industriële bakproces! Wij carboniseren onze houtsoorten volgens de traditionele Yakisugi-methode in een speciaal en duurzaam Deep-Charring-Procedure.
Bij de traditionele, verticale yakisugi-methode worden drie houten planken in een driehoekige vorm samengebonden en op de rand geplaatst. De holle ruimte tussen de houten planken wordt met de hand dichtgeschroeid. Hierdoor ontstaat een natuurlijk schoorsteeneffect, waarbij het houtoppervlak gelijkmatig en diep verkoold wordt – “verkoold” in vaktermen – en de houtcellen dichter worden.
De resulterende koolstoflaag op het oppervlak beschermt het hout eronder nu tegen het binnendringen van water en houtaantastende schimmels. Natuurlijke verweringsprocessen worden zo sterk vertraagd en verminderd – verkoold hout wordt beschouwd als zeer duurzaam en weerbestendig!
Duurzaam en klimaatvriendelijk: Omdat het houtoppervlak wordt verkoold met zuivere vlam, zijn er geen externe fossiele energiebronnen of chemicaliën nodig voor het hele proces!
Zorgvuldig handwerk: Het hout wordt ook zorgvuldig met de hand verkoold. Dit maakt het mogelijk om individueel te reageren op de kenmerken van de afzonderlijke houten planken en om de brandmethode aan te passen aan deze houtsoorten.
Daarom worden traditioneel gecarboniseerde houtsoorten niet alleen beschouwd als duurzame natuurproducten, maar ook als unieke en individuele op maat gemaakte producten van hoge kwaliteit.
Het bijzondere aan het traditionele bakproces: Omdat het houtoppervlak wordt verkoold met pure vlam, zijn er geen externe energiebronnen of chemische toevoegingen nodig voor het hele proces!
In tegenstelling tot het traditionele, verticale verbrandingsproces worden bij de industriële carbonisatiemethode meerdere stukken hout horizontaal naast elkaar gelegd en in een mechanisch, geautomatiseerd proces met gas verbrand. De industriële versie verschilt van het Japanse origineel en wordt als minder milieu- en klimaatvriendelijk beschouwd vanwege het gebruik van gas als fossiele brandstof.
Niettemin wordt industrieel gecarboniseerd hout geadverteerd met de termen “Yakisugi” en “Shou Sugi Ban”. Let dus goed op waar je gecarboniseerd hout vandaan haalt!
Ennobled is een van de weinige producenten die de duurzame Yakisugi-methode gebruikt en op traditionele wijze carboniseert met een zuivere vlam in een speciaal Deep-Charring-Procedure.
Schadelijk voor het milieu en het klimaat: De fossiele brandstof gas wordt gebruikt voor de industriële verbrandingsmethode. Aardgas verwarmt echter het klimaat: Bij de winning, de opslag en het transport van het gas komt methaan vrij. Bij de daaropvolgende verbranding komt ook een grote hoeveelheid CO2 vrij in de atmosfeer!
Meer massa, minder individualiteit: De industriële verbrandingsmethode wordt uitgevoerd in een geautomatiseerd, mechanisch proces. Hierdoor zijn producten op maat minder gemakkelijk te produceren en kan er minder individuele aandacht worden besteed aan de eigenschappen van de individuele houtsoorten. Machinaal gecarboniseerd hout is vaak ook minder duurzaam en resistent dan traditioneel, met de hand gecarboniseerd hout!
Als het gaat om duurzaamheid, milieu- en klimaatvriendelijkheid, heeft het traditionele bakproces met Yakisugi doorslaggevende voordelen ten opzichte van andere oppervlaktebehandelingen!
Dit komt omdat er volledig kan worden afgezien van fossiele brandstoffen en chemicaliën – in tegenstelling tot het industriële bakproces met gas en chemische oppervlaktebehandelingen met lakken of glazuren. Handmatige verwerking met een zuivere vlam zorgt ook voor een speciale kwaliteit en duurzaamheid, wat betekent dat de kooldioxide uit de omgeving langer in het verkoolde hout kan worden gebonden. Dit maakt hout dat is verkoold volgens de traditionele Yakisugi-methode tot een duurzaam en recyclebaar natuurproduct.
In Japan is het hout dat traditioneel gebruikt wordt voor shou sugi ban de Japanse ceder (ook bekend als “sugi”). Vanwege vergelijkbare klimatologische omstandigheden zijn Europese houtsoorten zoals spar of lariks, die vergelijkbare eigenschappen hebben, echter ook geschikt.
Voordelen van inheemse houtsoorten
Het gebruik van lokale houtsoorten voor Yakisugi heeft verschillende voordelen: Het hout is afkomstig uit omliggende, duurzaam beheerde bossen in de regio. Dit maakt het makkelijker om aandacht te besteden aan milieucertificaten. Bovendien besparen de kortere transportroutes een grote hoeveelheid CO2!
In principe zijn er verschillende soorten inlands hout die met Yakisugi bewerkt kunnen worden. Afhankelijk van de houtsoort en de manier waarop het bewerkt is, komt de oppervlaktestructuur van het hout er anders uit te zien. Verkoold larikshout heeft bijvoorbeeld een indrukwekkende zwarte afwerking, terwijl hetzelfde hout in een veredelde – d.w.z. geborstelde – versie een donkerbruine teruggewonnen houtlook creëert.
Bepaalde houtsoorten zijn bijvoorbeeld ook beter geschikt voor gebruik op buitengevels, terwijl andere houtsoorten vanwege hun eigenschappen meer geschikt zijn voor gebruik als vlonder of binnenshuis. Welke gecarboniseerde houtsoorten het meest geschikt zijn voor een project hangt dus uiteindelijk af van persoonlijke smaak en het toepassingsgebied.
Afhankelijk van het land en de regio kunnen natuurlijk ook andere houtsoorten met vergelijkbare eigenschappen worden gebruikt.
Lariks is een van de zwaarste en hardste naaldhoutsoorten. Het wordt gekenmerkt door zijn hoge draagvermogen en weerbestendigheid.
Chemische houtmodificatie wordt gebruikt om bepaalde eigenschappen van hout specifiek te verbeteren. Gemodificeerde houtsoorten zoals Accoya en Kebony zijn bijzonder duurzaam, stabiel en hebben hoge prestaties.
Het hout wordt verhit in een geavanceerd thermisch proces. Hierdoor worden bepaalde eigenschappen van het hout geoptimaliseerd. Thermisch gemodificeerde houtsoorten zijn na de warmtebehandeling zeer weerbestendig en waterafstotend.
Dankzij de veelzijdige verwerkingsmogelijkheden, het lage gewicht en het zachte, elastische oppervlak is vurenhout een populair bouw- en constructiemateriaal.
Gecarboniseerde houten gevels zijn duurzamer dan geglazuurde of geschilderde houten gevels. Een lak- of glazuurlaag moet om de paar jaar worden vernieuwd, wat extra kosten en moeite met zich meebrengt. Een gecarboniseerde gevel heeft daarentegen nauwelijks nazorg en onderhoud nodig.
Een ander voordeel van verkoold hout is de natuurlijke weerstand tegen verwering. Het traditionele verbrandingsproces met een zuivere vlam maakt het houtoppervlak duurzaam bestand tegen schimmels, ongedierte en invloeden van buitenaf. In tegenstelling tot lak- of glazuurlagen zijn er dus geen chemische houtbeschermingsmiddelen nodig.
Naast hun bijzondere duurzaamheid scoren gevels van Yakisugi hout punten ten opzichte van geverfde of gelakte houten gevels met hun natuurlijke brandwerendheid en een ongewone, zwart verkoolde of donkerbruin generfde oppervlaktestructuur.
Dankzij hun hoge weerstand kunnen verkoolde en veredelde houtsoorten worden gebruikt in een verscheidenheid aan binnen- en buitentoepassingen.
Wilt u meer weten over de eigenschappen, kosten, voor- en nadelen van glazen, geverfde en verkoolde houten gevels? We hebben alle speciale kenmerken en verschillen hier voor je op een rijtje gezet:
